Türkiye'nin Beyin Göçü Sorununa
Kısa Bir Bakış


UFUK 2020 | Beyin Göçü

Türkiye’den yurtdışına göç edenlerin sayısı her geçen yıl daha da artıyor. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilere göre, 2017 yılında Türkiye’den 253,640 kişi yurtdışına göç etti. Yurtdışında yaşamayı tercih eden Türk vatandaşlarının önemli bir bölümünü 20-34 yaş arasında iyi eğitimli kişiler oluşturuyor. Benzer şekilde, 2017 yılında Türkiye'de akademisyen sayısında bir düşüş oldu (referans: link). Yurtdışına göçen akademisyen sayısında görülmemiş bir artış yaşanıyor. Türkiye, beyin göçü ile çok vasıflı insan kaynağını kaybediyor.

Beyin Göçü nedir? İyi eğitim görmüş, kalifiye ve yetenekli iş gücünün yetiştiği az gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkesinden, en verimli olduğu dönemde çalışmak veya araştırma yapmak için gelişmiş başka bir ülkeye akışı olarak tanımlanabilir. Beyin göçünün olumlu ya da olumsuz etkileri olabilir.

Beyin göçünün olumlu etkileri:
  • 1) Kalifiye olmayan kişilerin bir başka ülkeye göç etmesi, anavatanı açısından olumludur.
  • 2) Beyin göçünün nüfusta azalmaya sebep olması kişi başına düşen milli gelirden daha az kişinin daha çok pay alacağı anlamına da gelebilir. Bu yönden bakıldığında beyin göçü olumlu bir etkiye sahiptir.
  • 3) Yurt dışında yerleşik hale gelen aynı ülke vatandaşları diaspora yoluyla ülkelerine bilgi, teknoloji ve yatırım transferi yapabilirler.
Beyin göçünün olumsuz etkileri:
  • 1) Kalifiye elemanların göçü anavatanı bakımından olumsuz bir faktördür.
  • 2) Beyin göçü yüksek nitelikli iş gücünün ve öğrencilerin geçici süreyle de olsa yokluğuna bağlı olarak üretken kapasitenin kaybına neden olur.
  • 3) Yüksek öğrenimdeki kamu yatırımlarının geri dönüşünü asgari seviyeye indirir.
  • 4) Ülkenin kalkınması engellenir, ülkede bilim çok geri kalır, ülkenin gelişmesi uzun sürer.
(Tersine) Beyin göçünün olumlu etkileri:
  • 1) Bir başka ülkeye daha iyi iş imkanları için göç eden kişiler anavatanına döndüğü zaman ekonomiye artı bir değer olarak katkı sağlayabilir.
  • 2) Bireyin yurt dışında kendini geliştirdiği iş alanındaki tecrübeleri anavatanında kullanması ülke ekonomisine ciddi avantajlar sağlar.
  • 3) Dışarıda eğitim alarak dönen insan sermayesi yabancı araştırma kurumları ile bağı kuvvetlendirir bilgi akışı ve işbirliği imkanları sağlar.
  • 4) Yurtdışında eğitim alarak dönen girişimci insanlar teknolojide ihracat fırsatı doğurur.
  • 5) Ülkesine geri dönenler, dışarıdakilerle iyi iletişim kurarak ortak girişimler ve para transferi sağlar.
  • 6) Yurtdışında başarılı girişimlerde bulunan kişiler işletme alanında yönetim deneyimleri kazanır ve global iletişime geçişi sağlar.
  • 7) Dışarıda eğitim alarak dönenler daha yüksek beceriler arayan kişileri teşvik eder.
  • 8) Nitelikli ihracatta olası riski azaltır bireysel eğitim yatırımlarından umulan geri dönüşü artırır.
  • 9) Ülkesine yatırımları geri dönenler, iç ekonomide nitelik arayışını sağlayabilir.
  • 10) Yurtdışındaki en iyi okullarda doktorasını tamamlayıp Türkiye'ye dönen akademisyenler, gelişmiş Ar-Ge faaliyetleri yürütüp Türkiye'de doktora öğrencileri yetiştirirler.

Beyin göçü alan ülkeler hangileridir? Vasıfsız insan göçünü önlemek için çok sert tedbirlere başvuran batı ülkeleri, yaptıkları bilimsel ve teknolojik çalışmalarla kendilerini kabul ettiren bilim adamlarının, tıp doktorlarının, mühendislerin, ve yazılımcıların ülkelerine yerleşmesi için her türlü kolaylığı sağlıyor. Kalifiye ve çok vasıflı insan alan "Beyin Avcısı" ülkeler arasında ilk sırada ABD, Kanada, Almanya, İngiltere ve Avustralya yer alıyor.

Vasıfsız insan göçü: Türkiye de yurtdışından en çok göç alan ülkeler arasında. 2017 yılında Türkiye’nin kabul ettiği göçmen sayısı 466,333 kişi olarak kayıtlara geçti. Türkiye'nin en çok göç aldığı ülkeler ise Irak, Afganistan, Suriye, Azerbaycan ve Türkmenistan oldu. Türkiye'ye gelen göçmenler en çok inşaat ve konfeksiyon işçiliği ile ev içi hizmetlerde çalışıyorlar. Göçmen sayının artmasının bir sebebi de Türkiye’nin son yıllarda izlediği esnek ikamet ve göçmenlik politikası. $250 bin Amerikan doları veya karşılığı döviz ya da karşılığı Türk lirası tutarında taşınmazı satın alan yabancılar Türkiye'de vatandaşlık kazanabiliyor.

Yüksek nitelikli Türk vatandaşları neden yurtdışında göç ediyor? Düşük ücret politikası, vergi oranlarının yüksek olması, gelecek endişesi, üniversite mezunlarının iş bulamaması, mezun oldukları bölümlerin dışında bir iş sahasında çalışmak zorunda kalması beyin göçünün önemli etkenleri arasında yer alıyor. Türkiye'deki kent yaşam standardının ve yaşam kalitesinin gelişmiş ülkelerden düşük olması, Ar-Ge çalışmalarına yeterli kaynağın ayrılmaması, bilim ve teknolojiye değer verilmemesi, kayırmacılık, liyakatsizlik, fikir üretiminin, buluşun para etmemesi ve desteklenmemesi de beyin göçünü tetikliyor.

Girişimciler neden şirketlerini yurtdışına taşımaya başladı? 2015-2018 yılları arasında 13,000 girişimci, şirket merkezini yurtdışına taşıdı. Bunlar arasında teknopark ve teknokentlerde yer alan yetenekli girişimciler de bulunuyor. En büyük sebep teknoloji şirketlerini büyütecek girişim sermayesi fonlarının Türkiye'de bulunmaması. Girişimcilik ve yatırım ikliminin Türkiye'de gelişmemiş olması. Bu tür küçük çaplı teknoloji ve yazılım firmalarına ek olarak, 2017 yılında 5,000 milyonerin yurtdışına göç ettiği belirtiliyor. Bu milyonerlerden bazıları yurtdışında konut ve gayrimenkul alarak oturma izni ve vizesiz dolaşım hakkı elde ediyor, büyük yatırımlar ile yabancı ülke vatandaşlığına geçiyorlar.

Neden eğitim için yurtdışı tercih edilir oldu? Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) tarafından yayınlanan verilere göre 24,000'i Almanya'da, 15,000'i ABD'de olmak üzere toplam 50,000'i aşkın Türk öğrenci yurtdışında eğitim görüyor. Buna karşın, eğitimleri tamamlayıp Türkiye'ye geri dönmeyenlerin oranı ise yaklaşık %30. Türkiye'deki ailelerin bir kısmının çoçuklarını lisans seviyesinde üniversite okumak için yurtdışına gönderdikleri biliniyor. Bazı aileler, yurtdışında lise eğitimi için, hatta çocukları ortaokul dönemindeyken yurt dışı eğitim planı yapıyor.

Neden Türkiye'ye geri dönmüyorlar? Özellikle fen bilimlerinde master ve doktora çalışmasını tamamlayan Türk öğrencilerin ülkeye dönmemesinin en büyük nedeni ise bulundukları ülkedeki iş olanakları ve sağlanan maddi imkanlar. Bunların yanısıra, beyin göçü alan gelişmiş ülkelerdeki yüksek yaşam standardı, bilimsel mükemmeliyet, sosyal demokrasi, sosyal adalet, kültürel zenginlik, yükselme olanağı, çocuklar için modern eğitim sistemi gibi diğer sebeplerden dolayı da Türkiye'ye dönmüyorlar.

Türkiye'ye kesin dönüş yapanların sorunları: Eğitimlerini tamamlayarak Türkiye'ye dönenler ise bilgi birikimlerinin ve deneyimlerinin doğru yerlerde değerlendirilmediği, aldıkları ücretlerin yetersizliği, mesleki gelişimlerinin sekteye uğradığı, bilimsel çalışma imkanı bulamadıklarını ve Türkiye’ye adaptasyon sorunu yaşadıklarını dile getiriyorlar.

Peki, yabancı akademisyenler Türkiye'ye geliyorlar mı? Türkiye'deki üniversitelerde kısa ya da uzun dönem ders vermek üzere ülkemize gelen yabancı akademisyen sayısında da büyük bir düşüş yaşanıyor. Örneğin, AB ERASMUS+ hibe programı kapsamında akademik personel hareketliliği (kısa dönemde olsa akademisyenlerin ve uzmanların "Beyin Dolaşımı" ile bilgi ve becerilerini gittikleri ülkelere aktardıkları) faaliyetleri için Türkiye'ye gelen uzman ve yabancı akademisyen sayısı 2017 yılında 2016 göre yarı yarıya azalmış durumda.

Beyin göçünün sosyo-kültürel ve ekonomik boyutları: Beyin göçü olgusu özünde bir yer değiştirme hareketi olarak tanımlansa da, toplumun sosyal, kültürel, ekonomik, politik yapısı ile yakından ilişkili olup sosyo-ekonomik bir olaydır. Beyin göçü veriyor olmak, bir ülke için hem ekonomik hem kültürel hem de sosyal kayıptır.

Hızla artan ve alarm veren Türkiye'nin beyin göçüne çare aranıyor. Tersine beyin göçünü başlatacak çözümler gerekiyor.




Devlet destekleri ile ilgileniyorsanız aşağıdaki kırmızı butona basınız


Bilgi Formu

Tüm Haberler için Tıklayınız!

Bu haberi Twitter'da paylaşalım